Engin Erkiner: Çin ve Vietnam’da pazar sosyalizmine geçiş sürecini karşılaştırmalı olarak inceleyen kitabı bitirdim. Esas olarak 1980’li ve 1990’lı yılları incelemesine rağmen yararlı bir kitaptır. İki önemli vurgu önemlidir:

Birincisi; Çin’de Mao’nun çizgisinden ayrılarak kademeli olarak pazar sosyalizmine geçiş parti içinde tasfiyeleri gerektiriyor. Mao yandaşları, kültür devriminin sürmesi gerektiğini savunanlar ve bunlar tarafından partide sorumlu mevkilere getirilenler tasfiye ediliyor.

Vietnam’da bu yaşanmıyor. Pazar sürecine geçişte partide önemli değişme yaşanmıyor.

Buradan hemen çıkarılması gereken sonuç, pazar sosyalizmine geçiş konusunda sadece Çin deneyinden sonuç çıkarılamayacağıdır. İki ülkenin büyüklükleri ve nüfusları arasında büyük farklılık olmakla birlikte Vietnam da 100 milyon nüfusuyla küçük bir yer değildir.

Vietnam’da partide sorun, Çin’de de benzeri yaşanıyor, eski kadronun geri çekilmesidir.

Vietnam’da bunlar savaş yıllarının kadrolarıdır ve savaş sonrası dönemde başka özelliklere sahip farklı kadroların bunların yerini alması gerekmektedir.

İkincisi; SSCB’nin dağılması Vietnam ekonomisini sarsıyor çünkü bu ülke Vietnam’a azalan oranda da olsa ekonomik destek veriyordu. SSCB’nin dağılmasıyla ekonomisi sarsılan sadece Küba değildir.

Buradan “sosyalizmde üstyapı belirleyicidir” konusuna geçmek gerekiyor. Genişletmekte olduğum Çin kitabında bu konuyu da inceleyeceğim. Mao, üst yapının belirleyiciliğinden kültür devriminin zorunluluğu sonucuna varır. Burjuva anlayışı üst yapıda sürebilir, denir.

O zaman Vietnam’da neden sürmüyor?

Vietnam kültür devrimi yaşamadı. Çin’deki gibi başarısız olsa bile yaşamadı.

Çin’de kültür devrimi sırasında parti yapısı önemli oranda sarsılır ve değiştirilirken Vietnam’da böyle bir şey olmadı.

Sonuçta iki ülke de yaklaşık aynı yıllarda –Çin biraz daha erken- pazar sosyalizmine yöneldiler.

Laos için de aynı belirleme yapılabilir, Vietnam’dan pek farklı değildir.

Bu ülkelerdeki başarılı sonuçlar Küba ve Kuzey Kore’nin de aynı gelişme yoluna girmelerine neden oldu.

Çin kitabının genişletilmesini bitirdikten sonra Rusya konusuna girmem gerekecek                Bu yıl SSCB’nin dağılmasının –Ağustos 1991- 35 yılıdır. Sorun yıldönümü değildir, sürecin incelenmesidir. Brejnev ve sonrasını incelemek yeterlidir. Gelişmenin zirvesinden aşağıya düşüş süreci…