Engin Erkiner: Çin Halk Cumhuriyeti 1949’da kuruldu ve Mao’nun politik yaşamı da 1949 öncesi ve sonrası olarak ikiye ayrılabilir. 1949 öncesinde her insan gibi Mao’nun da mutlaka hataları vardır ama tek hata ve iyiliklerden çok ortalamaya bakılması gerekir. Ortalamaya bakıldığında 1949 öncesinde Mao’nun politik yaşamı büyük oranda iyidir. Köylülüğün komünist partisi önderliğinde demokratik ve sosyalist devrim yapabilmesi anlayışı, bunun için tersine savunan 3. Enternasyonal’le mücadelede Mao’nun önemi büyüktür. Eklemek gerekmez sanırım ama Mao tek başına değildir, önemli bir kadroyla birliktedir: Lin Piao, Deng Xiaoping, Liu Shao-ch’i, Chou En-lai hemen sayılabilecek olanlardır.

Lin Piao mareşaldir ve devrimden kabaca yirmi yıl sonra önce Mao’nun halefi olarak ilan edilecek, ardından Mao tarafından tasfiye edilecektir.

Liu Shao-ch’i iki büyük düşmanından birisidir (diğeri Deng Xiaoping’dir). Kültür devriminde bir numaralı hedef olan Liu hastanede gerekli bakım yapılmadığı için ölmüştür. Mao dışında Çin devriminin teorik düzeydeki ikinci kişisidir. İngilizcede Seçme Yapıtlar’ı yayımlanmıştır.

Deng ise Kültür devriminde tasfiye edilmesine rağmen geri dönmüş, yeniden tasfiyeye uğramış, tekrar geri dönmüştür.

Çin devriminde ağırlıklı olarak yıllarca hepimiz Mao’yu gördük ama böyle değildir.

Chou En-lai hastanede ölümünden bir gün önce bütün ordu komutanlarını yanına çağırır ve onlardan Deng Xiaoping’i içlerinde Mao’nun son eşinin de bulunduğu ve daha sonra “Dörtlü Çete” olarak adlandırılacak kesime karşı desteklemelerini ister.

Chou En-Lai partide ve halk içinde çok sevilen, birçok sorunu çözebilecek derecede yetenekli bir kişidir.

Mao ömrünün son günlerinde yerine halefi olarak Hua’yı bırakır, onun da ilk işi Dörtlü Çete ve yandaşlarını tutuklamak olacaktır. Deng’in bu tutuklamada rolü bulunmuyor. Dörtlü Çete parti ve halk düşmanı olarak yargılanacaktır.

Bu çeteyi sürekli destekleyen, aşırılıklarını bazen engelleyen Mao’dur.

Mao’nun ölümünden bir yıl kadar sonra ÇKP MK’sı Mao’nun sosyalizmde sınıf mücadelesi, sınıf mücadelesinin parti içinde de sürdüğü görüşünü geçersiz ilan eder. MK, partiden çıkarılan Liu ile ilgili kararı da geçersiz ilan eder ve itibarını iade eder.

Açıkçası partinin büyük bölümünden halka kadar zemin hazırdır. Mao’nun yıllarca süren büyük prestiji yaptığı büyük hatalara rağmen ayakta kalmasını sağlamıştır.

1949 sonrasında Mao, İleriye Doğru Büyük Atılım ve Kültür Devrimi’yle partiye ve halka zarar vermiştir. Mao’nun sosyalizmdeki sürekli denemelerinden bıkan halk önce Chou En-lai’a ardından da Deng’e destek verir.

Çin’in 1949 sonrası tarihiyle ilgili kitapta bu konuları daha ayrıntılı işleyeceğim.

Burada aklıma bir soru geldi:

Çin devriminin önderlerinden Chou En-Lai, Liu Shao-ch’i, Deng Xiaoping bizdeki sosyalist harekette pek bilinmez. Bu insanların hayatlarını anlatan –ek olarak Lin Piao da alınabilir- başka bir kitap da yazsam mı?

Bu hayatlar Çin devriminin içinde geçen hayatlardır. Bunlar Uzun Yürüyüş’e de katılmış insanlardır ve bazıları Mao’nun bitmez tükenmez kaprislerinin, denemelerinin kurbanı olmuşlardır.

Şimdilik bilmiyorum diyeyim.